Defterdar Nazlı Mahmud Çelebî Dârülhadisi
Yerleşim Yeri: İstanbul/Eyüp
Kurucusu: Kanuni devri defterdarlarından Nazlı Mahmud Çelebî (953/1546-47)
Mimarı:
Yapılış Tarihi: 947/1540-41 veya 948/1541-42
Payesi:
Tanıtımı: Kurucusu Kanunî Sultan Süleyman devri defterdarından Nazlı Mahmud Çelebî‘dir. 944/1537-1538 senesinde defterdar olan Mahmud Efendi, 949/1542-1543 senesinde azlolunduktan sonra 951/1544-1545’de tekrar defterdar oldu ve 953/1546-1547 senesinde vefat ederek Eyüp Camii’nin mihrabı önündeki türbesinde defnolundu. Aynı zamanda Şeyh Hamdullah‘tan hat temeşşük ederek hattat olan Mahmud Efendi, Eyüp‘te Defterdar İskelesinde camii, medresesi, fevkanî taş mektebi, çeşmesi, Varna‘da diğer bir mektebi bulunmaktadır. Halen ayakta olan caminin tarihi, dış avludaki Farsça kitabeye göre 947/1540-1541’dir. Cami kapısındaki Arapça kitabeye göre 948/1541-1542’dir. Ahşaptan yapılmış olan Dârülhadîs de bu veya buna yakın bir tarihte yapılmış olmalıdır. Cahid Baltacı, aynı birim içinde yer alan Defterdar Camii’nin inşa tarihini, 948/1541 olarak kaydeder ve “ahşaptan yapılmış olan Dârülhadîs de bu veya buna yakın tarihte yapılmış olmalıdır” der. Ataî ise bu Dârülhadîs hakkında dolaylı yoldan bilgiler kaydetmiştir. Mesela; Şeyhzâde Abdurrahman Efendi’den (v. 971/1563) söz ederken; “ba’dehu Kasım Paşa Camii’nde hatib ve Defterdar olan Mahmud Çelebî Darülhadisi’nde muhaddis ve edib olmuştu” ifadesini kullanır. Ferhad Paşa, Şeyhi Mehmed Efendi‘den bahsederken de; “Kasaba-i Ebî Eyyub‘dakı defterdar Mahmud Çelebi Dârülhadisi’nde muhaddis olup…” diyerek, ayrıca bu Dârülhadis’in Eyüb Sultan semtinde bulunduğunu da belirtmiş olur.
Müderrisleri:
- Şeyhzâde Merzifonlu Abdurrahman Efendi (ö. 971/1563-64); Şeyh Cemaleddin Merzifonî‘nin oğludur. 910/1504-5 senesinde Merzifon‘da dünyaya geldi. Hafız el-Acemî Efendi‘nin hizmetinde bulundu. Eğitimini aldıktan sonra İznik‘te Sultan Orhan‘ın yaptırdığı medresede Molla Karabağî‘ye murid olmuştu. 942/1535-36’da onun vefatıyla İstanbul‘a gelmiş, Cezerî Kasım Paşa müderrisi Arab Çelebî‘den tefsir ve hadîs dersleri almıştı. Daha sonra, Ebussuud Efendi‘den mülazemet alarak Kasım Paşa Camii’nde hatib ve Defterdar Mahmud Çelebî Darülhadisi’nde muhaddis olmuştu. Bundan sonra ise Ayasofya ve Fatih camilerinde vaiz olan Şeyhzâde, 971/1663-64 senesinde vefat etmişti.
- Niğdeli Mahmud Efendi (ö. 975/1668); Niğdelidir. İlim tahsilinden sonra Hekim Mahmud Çelebî‘den inabet alıp Nakşibendî oldu. Sonra Eyüp‘te Mahmud Efendi Darülhadisi’ne muhaddis olmuştur. 975 tarihinde irtihal etmiştir. Zahirî ve batınî mamur bir zat idi.