Bir Osmanlı Darülhadisi

Cafer Paşa (Ağa) Dârülhadisi Yerleşim Yeri: İstanbul/Eyüp-Kızıl Mescid yanı Kurucusu: III. Murad devri vezirlerinden Cafer Paşa? (995/1587) Mimarı: Yapılış Tarihi: 990/1582 Pâyesi: Kuruluş tarihinde 50’li, 1063/1652-53’te Şeyhülislam işaretiyle verilmekte idi. Tanıtımı: Kurucusu III. Murad devri vezirlerinden Cafer Paşa‘dır. Enderun’dan yetişerek 937/1530-1531’de Sultan Süleyman‘ın silahtarlığında bulunmuş, II. Selim devrinde Vezir-i Azam Sokullu tarafından baş kapıcılığa getirilmiş ve takiben Cafer Ağa, 976/1568-1569 senesinde İstanbul yangınında ağalıktan azlolunarak Rumeli Beylerbeyi verilmiştir. Daha sonra vezarete yükselerek 995/1586-1587 tarihinde vefat etmiştir. Eyüb‘de Kızıl Mescid yanındaki türbede medfundur. Cafer Paşa’nın türbesi yakınında Dârülhadis’i, Halvetiye’ye meşrut zaviyesi vardır. Dârülhadîs günümüzde harap olup zaviye kısmen ayakta bulunmaktadır. Cafer [...]

Yerleşim Yeri: İstanbul/Üsküdar-İskele yakınında Kurucusu: İsfendiyaroğulları’ndan Kızıl Ahmed’li Şemsî Ahmed Paşa (988/1580) Mimarı: Mimar Sinan Yapılış Tarihi: 980/1572 veya yaklaşık 988/1580 Pâyesi: Tanıtımı: Kurucusu İsfendiyar oğullarından Kızıl Ahmedli Şemsi Ahmed Paşa‘dır. Sultan Selim hizmetinde bulunarak Enderun-i Humayun’dan avcıbaşı, bölük ağası, ulufeci ağası, sipahi ağası, 958/1551’de Şam, 962/1554-55’de Anadolu ve sonra Rumeli beylerbeyi olmuştur. Daha sonra vezir olan Ahmed Paşa, Kanunî II. Selim ve III. Murad devrinde onlara hizmet etti ve 988/1580-81’de vefat etti. Üsküdar‘da iskele yakınlarında cami, Dârülhadis, türbe, saray ve zaviyesi bulunmaktadır. Günümüzde cami, Dârülhadîs ve türbe ayakta olup diğerleri yıkılmıştır. Caminin kapısı üzerinde Ülvî’nin kaleme aldığı dört satırlık [...]

Mehmed Ağa Darülhadisi Yerleşim Yeri: İstanbul/Çarşamba; Çilekeş ile Çulhalar sokakları köşesinde/Çarşambapazarı Kurucusu: III. Murad devri darüssaade ağalarından Habeşî Mehmed Ağa (999/1591) Mimarı: Mimar Davud Ağa Yapılış Tarihi: 993/1585 Pâyesi: Tanıtımı: Kurucusu III. Murad devri dârusseade ağalarından Habeşî Mehmed Ağa‘dır. Saraydan yetişerek ak ağalığa, oradan da 990/1582’de bütün saray ağalıklarının üstünde olan dârusseade ağalığına yükselmiş ve böylece saray teşkilatında sedaret ve meşihattân sonra üçüncü sırayı işgal etmiştir. Büyük ağa da denilen dârusseade ağalığına padişah vakıfları nazırlığı ve Kanunî Sultan Süleyman zamanında da Harameyn evkafı nazırlığı da ilave edilmişti. Bütün bu işler için de Çarşamba günü divan kurulması kararlaştırılmıştı. Mehmed Ağa 999/1590-91 [...]

Atik Valide Dârülhadisi Yerleşim Yeri: İstanbul/Üsküdar-Toptaşı (Üsküdar İmam-Hatip Lisesi) Kurucusu: II. Selim’in eşi ve III. Murad’ın annesi Nurbanu Sultan (991/1583) Mimarı:  Mimar Sinan Yapılış Tarihi: 990/1582 veya 991/1583 veya 987/1579-80 Pâyesi: 40 akçeli Tanıtımı: Kurucusu II. Selim’in hanımı, III. Murad’ın annesi, Venedikli Nurbanu Valide Sultan‘dır. 991/1583 senesinde Üsküdar Toptaşı‘nda yapılan cami ve tekke ile yahut 987/1579-1580’de tamamlanan medrese ile tamamlanmış olmalıdır. Caminin arka tarafında ve çınar ağaçlarının arkasındadır. Harap halde iken yakında restorasyon yapılmıştır.[1] Bu darülhadîs Atik Valide Sultan Camii’nin Batısında, Kuzey-Güney doğrultusunda bir sıra odadan oluşmaktadır. XIX. Yüzyılda üzerine kat çıkılan yapı son yıllarda yapılan eklemeler ve geçirdiği yangın [...]

Defterdar Nazlı Mahmud Çelebî Dârülhadisi Yerleşim Yeri: İstanbul/Eyüp Kurucusu: Kanuni devri defterdarlarından Nazlı Mahmud Çelebî (953/1546-47) Mimarı: Yapılış Tarihi: 947/1540-41 veya 948/1541-42 Payesi: Tanıtımı: Kurucusu Kanunî Sultan Süleyman devri defterdarından Nazlı Mahmud Çelebî‘dir. 944/1537-1538 senesinde defterdar olan Mahmud Efendi, 949/1542-1543 senesinde azlolunduktan sonra 951/1544-1545’de tekrar defterdar oldu ve 953/1546-1547 senesinde vefat ederek Eyüp Camii’nin mihrabı önündeki türbesinde defnolundu. Aynı zamanda Şeyh Hamdullah‘tan hat temeşşük ederek hattat olan Mahmud Efendi, Eyüp‘te Defterdar İskelesinde camii, medresesi, fevkanî taş mektebi, çeşmesi, Varna‘da diğer bir mektebi bulunmaktadır. Halen ayakta olan caminin tarihi, dış avludaki Farsça kitabeye göre 947/1540-1541’dir. Cami kapısındaki Arapça kitabeye göre 948/1541-1542’dir. [...]

Yerleşim Yeri: İstanbul Kurucusu: Haseki Hürrem Sultan (965/1558) Mimarı: Mimar Sinan Yapılış Tarihi: 946/1539 Payesi: Tanıtımı: Kurucusu Haseki Sultan’dır. Haseki Hürrem Sultan, muhtemelen bugünkü Ukrayna sınırları içerisinde kalan ve o dönemde Lehistan hakimiyetinde bulunan Rogatin bölgesinde yaşayan fakir bir Katolik papazının kızıdır. Asıl adı Aleksandra Lisowska‘dır. Bazı kaynaklar onu Rosa, Roza, Rosanna, Ruziae, daha yaygın olarak da Roxelana adıyla anarlar. Osmanlı kaynaklarında ise Haseki Sultan olarak geçer. Yavuz Sultan Selim zamanında Kırımlıların Ukrayna ve Galiçya‘ya kadar uzanan akınları sırasında esir alınmış ve İstanbul‘a gönderilerek saraya alınmıştır. Daha sonra Sultan Süleyman‘ın hanımı olmuştur. Şehzâde Mehmed, Abdullah, Selim, Bayezid, Cihangir ve Mihrimah [...]

Yerleşim Yeri: İstanbul/Vefa Kurucusu: Molla Güranî Mimarı: Yapılış Tarihi: 889/1494 Payesi: 15 akçeli Tanıtımı: Bu Dârülhadîs İstanbul‘ın Vefa semtinde kurulmuştur. Ekrem Hakkı Ayverdi, bu Dârülhadisi değerlendirirken şöyle demektedir: “Tahrir defterinde Molla Güranî‘nin bütün vakıfları, mescidi bahsinde toplanmıştır. Hazret-i Guranî’nin vakfiyesi, vefatından 4 sene evvel, 889 Rebiülevvel aynın sonunda (Kanun-i Sani/Ocak 1494 başı) tescil edilmiştir. Bir de Dârülhadis, yanında müderrisin ikametine bir ev tahsis etmiştir; bundan, medresenin Dârülhadîs olduğu manası çıkar. İraddan, müderrise 15, talebeye 5, imama 4, müezzine 3 akçe… Verilmesi şart edilmiştir. Cahid Baltacı ise, “Molla Güranî Medresesi” başlığı altında bu medreseyi genişçe tanıtarak “Vakfiye’deki Dârülhadîs ifadesinden, bunun bir [...]

Yerleşim Yeri: İstanbul/Mahmud Paşa Camii yakını Kurucusu: Fatih dönemi vezirlerinden Mahmud Paşa Mimarı: Yapılış Tarihi: 877/1472-73 Payesi: Tanıtımı: Fatih devri vezirlerinden Mahmud Paşa‘nın yaptırdığı külliyenin bir parçası olan darülhadis, camiin mihrabı önünde yer almaktadır. 877/1472-73 yaptırılmıştır. Günümüzde ortaokulun bahçesinde taş tuğla malzemeyle yapılmış, dörtgen planlı iki katlı bu yapıyı kubbe örtmektedir. Yapı bakımsız ve boş olarak ayakta durmaktadır. Seyahatname’de şöyle denmektedir: Şeyh Mahmud Karamanî Niğdeli’dir. Defterdar Mahmud Paşa Darülhadisi‘nde muhaddis iken vefat edip, orada gömülmüştür. Evliya’nın darülhadîs olarak bildirdiği bu yapıdan İstanbul vakıfları tahrir defteri ve Hadika eserinde medrese olarak söz edilmektedir. Müderrisleri: Şeyh Mahmud Karamanî; Şeyh Mahmud Karamanî Niğdelidir. [...]